ارنست استارلینگ (Ernest Starling)، همانکه نام او را با قانون فرانک – استارلینگ در قلب میشناسیم، در سالهای نخست قرن بیستم (۱۹۰۵) لغت هورمون را به وجود آورد.
در قرن گذشته، تحولات شگفتانگیزی را در این قرن شاهد بودیم و به عنوان مثال داستان کشف کورتون (نام تجاری معروف داروی کورتیزون استات) را قبلاً در مدرسه پزشکی نوشتهایم.
همچنین یک چارچوب کلی نیز برای درک بیماریهای اندوکرین معرفی کردهایم.
اکنون در این درسها میخواهیم یک قدم عمیقتر بشویم و به سراغ فیزیولوژی غدد درونریز (اندوکرین) برویم.
آنچه در ادامه میخوانید
مقدمه
وقتی نخستین موجودات چند سلولی به وجود آمدند، نیاز به ارتباطات بین سلولی نیز به وجود آمد.
واضح است که این ارتباط برای موجودی که صرفاً چند سلول دارد با موجودات دیگری که هزاران میلیارد سلول دارند، بسیار متفاوت است. در موجودات پیچیدهتر، دو شیوهٔ کلی ارتباط شکل گرفت: هورمونی و عصبی.
با کمی سادهسازی، تقریباً تمام سلولهای هستهدار، موادی ترشح میکنند که روی خود آن سلول یا سلولهای اطرافش یا سلولهای دوردستش اثر دارد و این نقطه است که به بحث هورمون و اندوکرینولوژی وارد میشویم.
اگر به صورت تحت اللفظی بخواهیم اندوکرین را تعریف کنیم، اندوکرین به «ترشحات داخل بدن» اشاره دارد. در اینجا نمیخواهیم شما را درگیر تفاوتهای اندوکرین، پاراکرین و … بکنیم. این درس صرفاً مقدمه است. در درسهای آتی هورمون را دقیقتر تعریف میکنیم.
اما حتماً شما هم شنیدهاید که فیزیولوژی هورمونها “منطقی” است [البته همهٔ علم منطقی است؛ صرفاً ذهن ماست که منطقش را میفهمد یا نمیفهمد]. عمدتاً منظور این است که منطقش برایمان ملموستر است.
همین را در مورد بیماریهایش نیز میگوییم و این منطق پشت بیماریها در فیزیولوژی هورمونها و سیستم اندوکرین نهفته است.
احتمالاً ممکن نیست بدون دانستن فیزیولوژی بتوان بیماریهای غدد را به خوبی درک کرد. این وابستگی به دانستن فیزیولوژی تقریباً در تمام قسمتهای پزشکی مشترک هست ولی در بحث بیماریهای غدد این ارتباط شاید کمی ملموستر باشد.
منبع استفاده شده
همانطور که میدانید ترشحات داخل بدن محدود به هورمونها نیست؛ گرچه ما در این سری درسهای فیزیولوژی همانند منبع رسمی درس فیزیولوژی، Guyton and Hall Medical Physiology، تمرکز خود را روی هورمونها خواهیم گذاشت.
منبع ما برای این سری درسها، ویرایش پانزدهم کتاب فیزیولوژی گایتون و هال است.
در این سری درسها تمرکز روی یادگیری همراه حل سؤال خواهد بود؛ سعی بر این است که مفاهیم مهم هر فصل پوشش داده شود ولی ادعای جایگزینی تکستبوک را نداریم.
قرار است مفاهیم دشوارتر کتاب را بیشتر شرح داده و از قسمتهایی سریعتر عبور بکنیم و در نهایت یک چارچوب از هر فصل در ذهن داشته باشیم.
نقشه راه
اگر اهداف این فصل را بخواهیم بگوییم، بیشتر در راستای پاسخ دادن به چند سؤال است:
- هورمون چیست؟
- هورمون از چه چیزی ساخته شده؟
- هورمون چطور اثر میگذارد؟
- هورمون چقدر و به چه مدت اثر میگذارد؟
- …
در واقع، سؤالات این بخش از ما انتظار دارند در مورد هورمونهای اصلی و شناختهشدهتر، بتوانیم به این پرسشها پاسخ بدهیم.
به عبارت دیگر بهتر است همزمان با تقسیمبندی هورمونها – مثلاً بر اساس اینکه پروتئینی هستند یا لیپیدی – یک شناسنامه هم قدم به قدم برای آن هورمون، به صورت جداگانه، تکمیل کنیم.
البته که بخشهایی از شناسنامه در فصلهای مربوط به خود آن هورمون تکمیل خواهد شد.
این یک شناسنامه پیشنهادی است. شما میتوانید با توجه به ساختار ذهنی که دارید دستهبندیها و اجزا را تغییر، اضافه و حتی جابهجا کنید؛ مهم این است که در ذهنتان اطلاعات جایگاهی برای نشستن داشته باشد.
ساختار هورمونها
هورمونها از چه چیزی ساخته میشوند؟
ساختارهای شیمیایی متفاوتی برای هورمونها وجود دارد. یک تقسیمبندی که رایج است، هورمونها را در سه دسته قرار میدهد:
- مشتقات تیروزین
- هورمون استروئیدی
- هورمون پلیپپتیدی
هر کدام از این ساختارها ویژگیهای بخصوص خود را دارند که باعث میشود هورمونهای ساخته شده با آن ساختار رفتارهای بخصوصی داشته باشند.
گایتون جدول مفصلی در مورد ساختار و عملکرد هورمونهای بدن دارد. خواندن این جداول مروری، در دور نخست سخت است. فراموش نکنید که بسیاری از اطلاعات این جدول در فصلهای بعدی بحث خواهد شد و کم کم خواندن این جدول برای شما راحتتر میشود.
شما به این محتوا دسترسی ندارید
برای مشاهده وارد سایت شوید
برای امتیاز دهی به این مطلب، لطفا وارد شوید: برای ورود کلیک کنید
