گیرنده هورمون چطور کار می‌کند؟

در درس مقدمات فیزیولوژی غدد راجع به این صحبت شد که هورمون از چه چیزی ساخته شده و چطور تنظیم می‌شود؟

حالا نوبت جواب دادن به این سؤال رسیده: هورمون چطور پیام خود را به سلول هدف می‌رساند و باعث ایجاد تغییرات می‌شود؟

هورمون یک سیگنال است. هر سیگنال نیازمند دریافت، تفسیر و تبدیل به زبانی دیگر است. این کار را گیرنده (رسپتور یا receptor) انجام می‌دهد. همان‌طور که سیگنال‌های برنامه‌های تلویزیون را یک آنتن دریافت کرده و یک وسیلهٔ دیگر به زبانی دیگر تبدیل می‌کند و در نهایت ما تصویر را در تلویزیون می‌بینیم.

در این قسمت در مورد نحوهٔ کار گیرنده صحبت می‌کنیم و با تصویری که در نهایت در تلویزیون ایجاد می‌شود، کاری نداریم. آن تصویر مختص هر هورمون است؛ اما گیرنده‌ها شباهت‌هایی دارند.

پس در ابتدا انواع گیرنده‌ها را بشناسیم و یاد بگیریم که آن گیرنده چطور تغییرات مدنظر هورمون را اعمال می‌کند.

گیرنده هورمون

برای اثرگذاری هورمون روی سلول هدف، لازم است که هورمون بتواند پیام خود را به‌شکلی به سلول برساند.

به همین منظور، ابتدا هورمون باید گیرنده‌ای را فعال کند. بعد از فعال کردن گیرنده، این گینرده از شیوه‌های مختلفی پیام هورمون را به بخش‌های مختلف سلول انتقال می‌دهد.

در این بخش می‌خواهیم ببینیم که هورمون چطور گیرنده را فعال می‌کند؟

هر هورمونی در بدن گیرنده مخصوصی روی غشا یا داخل سلول‌های مورد نظر دارد که این گیرنده‌ها معمولاً به هورمون‌های دیگر پاسخ نمی‌دهند (بعداً از مفهوم receptor laxity خواهیم گفت). به همین دلیل، هر هورمون دامنهٔ اثر مخصوص خودش را دارد.

گیرنده‌های سلولی در مکان‌های مختلفی از سلول می‌توانند حضور داشته باشند:

روی غشای سلول و در غشای سلول (in and on): این نوع گیرنده بیشتر برای هورمون‌های پروتئینی است.
سیتوپلاسم: این نوع بیشتر برای هورمون‌های استروئیدی است.
هسته: هورمون‌های تیروئیدی از این نوع هستند.

در هر صورت فراموش نکنیم که هورمون قرار است پیامش را برساند و بیشتر آن‌ها از طریق تأثیرگذاری روی پروتئین‌های سلول هدف پیامشان را می‌رسانند.

این پروتئین‌ها می‌توانند آنزیم باشند یا کانال یونی و در بحث کانال‌های یونی دو روش داریم: مستقیم و غیرمستقیم.

گیرنده متصل به کانال یونی

همانطور که از نام گیرنده متصل به کانال یونی (ion channel-linked receptors) مشخص است، هورمون با اتصال به آن، از طریق تغییر یون‌ها پیامش را منتقل می‌کند و در این حالت، تأثیر روی یون، مستقیم است.

بسیاری از نوروترانسمیترها مانند استیل‌کولین از این راه استفاده می‌کنند.

این نوع از گیرنده‌ها می‌توانند انواعی از کانال‌های یونی مثل سدیم، پتاسیم، کلسیم و یون‌های دیگر را فعال یا غیرفعال کنند. این تغییر در حرکت یون‌ها، مجموعه اتفاقاتی را در سلول رقم می‌زند که موجب اثرگذاری هورمون روی سلول هدف می‌شود.

نکتهٔ مهم این است که این نوع گیرنده‌ها تنها روش تأثیر گذاشتن روی حرکت یون‌ها نیستند؛ در واقع تعداد کمی از گیرنده‌ها به این شکل روی حرکت یون‌ها تأثیر می‌گذارند و بیشتر هورمون‌ها به‌صورت غیرمستقیم توسط نوع‌های دیگر گیرنده‌ها که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم، این کار را می‌کنند.