آنافیلاکسی به معنای واقعی کلمه یک «اورژانس» است. در صورت تشخیص ندادن یا عدم تجویز داروی صحیح و مؤثر، می‌تواند فرد را ظرف چند دقیقه به کام مرگ بکشاند.
اینطور هم نیست که فقط در اورژانس‌ها آن را ببینیم. آنافیلاکسی در هر شرایطی و در هر محیطی می‌تواند اتفاق بیفتد و توانایی تشخیص و مدیریت آن برای هر پزشک و عضو کادر درمانی ضروری است.
در این نوشته ابتدا به تعریف و تاریخچه‌ای مختصر از آنافیلاکسی پرداخته و در ادامه با ارائهٔ دو کیس ریپورت تشخیص آن را به طور مفصل توضیح می‌دهیم. درمان آنافیلاکسی در نوشته‌ای جداگانه بحث می‌شود.
تعریف و تاریخچه
آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک یا ازدیاد حساسیتِ سیستمیکِ تهدیدکنندهٔ حیات است که شکل معمول آن ظرف چند ثانیه تا چند دقیقه بعد از مواجهه با یک محرک آنافیلاکتیک (anaphylactic trigger) مثل دارو، غذا یا نیش پرده بالان (Hymenoptera) مثل زنبور، ایجاد می‌شود.
اصطلاح آنافیلاکسی برای اولین بار در سال ۱۹۰۲ توسط کارلس ریچت (Charles Richet) و پاول پورتیر (Paul Portier) به کار برده شد. آنها می‌خواستند همانند پاستور که توانست مردم را علیه آبله (Smallpox) واکسینه کند، سگ‌ها را علیه سم شقایق دریایی (Sea Anemone Toxin) ایمن کنند.
بعد از گذشت ۲ الی ۳ هفته از واکسیناسیون اولیهٔ سگ‌ها، آنها در کمال تعجب متوجه شدند تزریق مکرر دوزهای کم و غیرکشندهٔ سم شقایق دریایی، باعث مرگ سریع سگ‌ها می‌شود.
آنها این پدیده را آنافیلاکسی (Ana به معنی ضد (Anti) + Phylaxis به معنی محافظت)، نام‌گذاری کردند (فیلاکسی چیست؟). چرا که برخلاف تصورشان واکسیناسیون با سم شقایق دریایی، به جای اینکه باعث ایمنی‌زایی شود، باعث مرگ سگ‌ها شد.
کارلس ریچت برای این کار جایزه‌ی نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را در سال ۱۹۱۳ دریافت کرد.
فیزیولوژیست فرانسوی که اعتقاد راسخی هم به این موضوع داشت که سیاه‌پوست‌ها نژاد پایین‌تری نسبت به سفید‌پوست‌ها هستند و آنها هوش کمتری دارند.
(Photo by Hulton Archive/Getty Images)
بحث را با دو سناریو بالینی مهم ادامه می‌دهیم.
سناریوهای بالینی
کیس اول
خانم ۳۷ ساله‌ای بدون بیماری زمینه‌ای، با شکایت از یک راشِ قرمزرنگِ خارش‌دار که بلافاصله بعد از خوردن غذا در یک رستوران دریایی ایجاد شده، به اورژانس مراجعه کرده است.
او در گلویش احساس خارش می‌کند ولی مشکلی در نفس کشیدن، صحبت کردن و بلع ندارد. تورم لب و زبان، تنگی نفس، درد شکم، استفراغ یا تب ندارد.
در معاینه، علائم حیاتی او در محدوده‌ی طبیعی است. بی‌قرار به نظر می‌رسد و گردنش را می‌خاراند و واضحاً راش‌های برجسته‌ی خارش‌دار قرمزرنگ در سرتاسر گردن و تنه‌اش دارد.
صدایش نرمال است و لب و زبانش متورم نیستند. استریدور ندارد و ریه‌ها در سمع طبیعی هستند.
سوال ۱ : تشخیص این بیمار چیست؟ آنافیلاکسی یا یک واکنش ازدیاد حساسیت ساده که نیازی به اقدام فوری ندارد؟
کیس دوم
مرد ۶۳ ساله‌ای توسط EMS به اتاق احیایی که شما در آن حضور دارید، آورده می‌شود. او تا ۳۰ دقیقه قبل از رسیدن به بیمارستان سرحال بوده و آن موقع به همسرش گفته که احساس ضعف و سرگیجه دارد.
همسرش که متوجه حال بد او می‌شود سریعاً با ۱۱۵ تماس می‌گیرد.
طی بررسی‌های تکنسین‌های اورژانس، GCS او ۱۳ بود و فشار خون سیستولیک ۷۲ میلی‌متر داشت. در سوابق بیماری‌ها، به جز فشار خون بالا، نکته‌ی دیگری ندارد.
درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس، تپش قلب، سردرد، درد کمر، تب، تهوع و استفراغ، اسهال و ملنا نداشته است.
بیمار به دلیل تکرر ادرار روز گذشته توسط پزشک خانواده ویزیت شده که برای وی داروی کوتری‌موکسازول تجویز شده است.
او طبق تجویز پزشک، یک ساعت پیش دارو را استفاده کرده است. در آمبولانس توسط EMS بعد از تعبیه لاین وریدی، یک لیتر سرم نرمال سالین به صورت بولوس تزریق شده ولی در اورژانس فشار خون او همچنان هفتاد میلی‌متر جیوه است. بعد از تعبیه‌ی لاین وریدی دوم، مجدداً نرمال سالین تزریق می‌شود.
معاینهٔ قلبی، ریوی و شکم نکتهٔ خاصی ندارد. در نوار قلب و POCUS (Point-of-Care Ultrasound)، بجز بطن چپ هایپرداینامیک و کولاپس ورید اجوف تحتانی (IVC)، هیچ یافتهٔ غیرطبیعی قابل توجه دیگری ندارد.
سوال ۲: آیا افت فشار خون می‌تواند تنها یافته در آنافیلاکسی باشد؟ چه اختلالاتی در تشخیص افتراقی هایپوتشن مقاوم به درمان قرار می‌گیرند؟
شما به این محتوا دسترسی ندارید
برای مطالعه ادامه این مطلب نیازمند اشتراک ویژه مدرسه پزشکی هستید. خرید اشتراک از طریق صفحه شخصی امکان‌پذیر است.
تمرین درس
با توجه به موارد توضیح داده شده، نظرات خود را در مورد دو کیس بالینی مطرح شده بنویسید.
برای امتیاز دهی به این مطلب، لطفا وارد شوید: برای ورود کلیک کنید
برای مشاهده و ثبت دیدگاه‌ها، ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید.
دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.